Posts tonen met het label høeg. Alle posts tonen
Posts tonen met het label høeg. Alle posts tonen

zondag 10 juli 2011

de kinderen van de olifantenhoeders - peter høeg

De Deen Peter Høeg heeft een nieuwe roman uit, De kinderen van de olifantenhoeders. Misschien komt hij opnieuw in de gratie van lezers en critici.

Ooit was de publicatie van een nieuwe Peter Høeg een gebeurtenis. De 54-jarige Deen werd na zijn debuut Voorstelling van de twintigste eeuw meteen omarmd door lezers en critici en brak in 1992 wereldwijd door met het verfilmde Smilla's gevoel voor sneeuw. Maar hij liet zich niet vastpinnen op het succes van Smilla, een donker moordmysterie, en exploreerde met elk nieuw boek nieuwe stijlen. Ergens onderweg haakten lezers en critici af - De stilte en het meisje uit 2006, Høegs eerste roman in tien jaar, werd in Denemarken afgedaan als een te complex experiment.

Na vijf jaar stilte is Høeg nu terug met een nieuw boek: De kinderen van de olifantenhoeders. Het is geen tegemoetkoming aan de kritiek, maar een vrij ingewikkeld en ambitieus bouwwerk met tal van verhaallijnen, flashbacks, uitweidingen en kleurrijke personages. De toon is vrolijk en licht, ver weg van de somberte die als een donderwolk boven Smilla hangt.

Sprookjesachtig

Maar ondanks die toon hapt De kinderen van de olifantenhoeders niet eenvoudig weg. Høeg heeft het verhaal een interne logica meegegeven, maar die is vrij fantastisch. Wie even niet oplet, is gedoemd te verdwalen.

Een deel van de complexiteit van het verhaal zit in de rijke symboliek. Neem de titel: olifantenhoeders zijn mensen die 'binnen in zich iets hebben dat veel groter is dan zij zijn en waar ze geen controle over hebben', schrijft Høeg. De meesten slagen erin om die interne olifant het grootste deel van hun leven in bedwang te houden, maar af en toe breekt dat beest uit, en dan moeten ze erachteraan. Daarnaast zit de symboliek ook in de sprookjesachtige personages en in het decor: het fictieve eilandje Finø, in de al even fictieve Zee der Mogelijkheden.

De olifantenhoeders uit de titel zijn de ouders van het veertienjarige hoofdpersonage Peter, een dominee en zijn echtgenote. Hun olifant is religie, en ook wel geld. Wanneer ze tijdens een reis verdwijnen, gaat Peter met zijn broer, zus en hond op zoek. Ze komen hun ouders op het spoor, maar vinden ook een misdaadbende op hun weg. Hun onorthodoxe, maar doeltreffende speurwerk trekt de aandacht van politie en geheime diensten, en naarmate hun tocht langs de meest bizarre plaatsen en mede- en tegenstanders vordert, worden de rollen omgedraaid.

Kinderen

De eerste zin van de roman zet de toon: 'Ik heb een deur gevonden die uit de gevangenis voert. Hij komt uit op de vrijheid. Ik schrijf dit om jou de deur te laten zien.' Vrijheid is volgens Peter en zijn zus een basisvoorwaarde voor geluk. In hun zoektocht komen ze daarbij, als domineeskinderen, onvermijdelijk op het terrein van religie, mystiek en fundamentalisme. De interessante apotheose van het verhaal speelt op een grote oecumenische synode.

De hoofdpersonages zijn niet toevallig kinderen - ze vertegenwoordigen een puurheid in het zoeken naar zin en geluk. Høeg probeert te onderzoeken hoe ze in het leven staan, en hoe wij daar als volwassenen mee omgaan. Als neveneffect van hun vrijheidsstreven moeten de kinderen zich ook losmaken van hun ouders. Dat heeft zijn prijs: hun onschuld, en veel eenzaamheid.

Er is best wel wat tegen De kinderen van de olifantenhoeders in te brengen. Het bouwwerk van de roman is ingewikkeld en soms warrig; de symboliek is soms hermetisch; de uitweidingen doen niet altijd ter zake en de precieze toedracht wordt nooit helemaal duidelijk. Maar Høeg is wel voortdurend onderhoudend en grappig en zijn belangrijkste eigenschap, zijn vermogen tot schaamteloos ongebreidelde fantasie, is onaangetast. De kinderen van de olifantenhoeders is verre van een perfecte roman, maar met die critici en lezers komt het wel weer goed.

Peter Høeg / De kinderen van de olifantenhoeders / vertaling: Gerard Cruys / Meulenhoff / 368p / recensie 'De olifant in elk van ons' gepubliceerd in De Standaard der Letteren op 06/07/2011

zaterdag 10 mei 2008

peter høeg - smilla's gevoel voor sneeuw

Groenland heeft, naast sneeuw en Inuit, ook een koloniaal verleden; pas in 1979 kreeg het grootste eiland ter wereld volledig zelfbestuur van Denemarken. De migratie van kolonie naar metropool is geen fraai verhaal: de Groenlanders in Denemarken kreunen onder het alcoholmisbruik, een hoge werkloosheid en de onverschilligheid van de Denen.

Smilla Jaspersen, 37, is de dochter van een zeehondenvangster uit Groenland en een Deense dokter. In haar appartementsblok in Kopenhagen wonen ook Esajas, een zesjarige, half verwaarloosde jongen en zijn drinkende Groenlandse moeder. Zijn vader is overleden. Smilla is een surrogaatmoeder voor Esajas. Ze beleven samen Denemarken in al zijn schoonheid en grijze tristesse.

Wanneer op een droevige dag het koude lichaam van Esajas gevonden wordt, gelooft Smilla niet dat hij domweg van het dak is gevallen - dat is de versie van de politie, die maar één paar voetafdrukken vindt. Smilla heeft als glaciologe gewerkt; haar gevoel voor sneeuw vertelt haar dat de jongen opgejaagd werd voor hij viel of sprong. De dood van de jongen is een ontploffing die Smilla op drift slaat - ze trekt op onderzoek uit.

Zo raakt ze verwikkeld in de duistere machinaties van een kryolietbedrijf - kryoliet is de grondstof die tijdens de Tweede Wereldoorlog de handel tussen Groenland en Noord-Amerika reanimeerde. Het bedrijf is de exponent van de omgang van Denemarken met zijn kolonie: eenzijdig gericht op geldgewin, zonder aandacht voor leven en welzijn.

'IJs draagt zijn geschiedenis aan de oppervlakte: het is heel duidelijk', zegt Smilla. Mensen zijn minder transparant, zeker als ze geen afgebakende culturele identiteit hebben. Tijdens haar onderzoek opent ze de doos van Pandora; haar leven is voortdurend in gevaar, maar Smilla zet door, als een echte Deense, met een mengeling van angst, onverwoestbaar optimisme en een ijzeren wil om te verdringen wat er om haar heen gebeurt.

Peter Høeg heeft het moordmysterie en de postkoloniale dimensie met korte, gebalde zinnen samengesmolten tot een urgente thriller. Uitweidingen over wiskunde, filosofie, politieke theorie, scheepskunde en geschiedenis brengen zijn wereld tot leven; in die wereld is Denemarken een getroebleerde controlemaatschappij.

Smilla's speurtocht brengt haar uiteindelijk op een expeditie naar Gela Alta, een eenzaam ijseiland voor de kust van Groenland. Het is een naar Jules Vernes De gouden kegel verwijzende ontknoping in een onmetelijke ijswoestijn. 'Alleen aan wat je niet begrijpt, kun je een eind maken', schrijft Høeg.

Gepubliceerd in De Standaard der Letteren als Blufboek 093